Dieta jeża europejskiego

Co takiego jedzą jeże?

O diecie jeża powstało zaskakująco wiele, często błędnych teorii. Powodów tego stanu rzeczy można upatrywać w wielu przyczynach. Jednym z nich może być nocny tryb życia jeży. Tajemnicze, sekretnie przemieszczają się pod osłoną nocy. Ludzie zatem, nie mając do dyspozycji zbyt wiele obserwacji jeży, niewiedzę uzupełnili wyobraźnią. Jeżom przypisywano więc podkradanie jabłek z sadów i wynoszenie ich na kolcach, a nawet podpijanie mleka krowom na pastwiskach. Te teorie nadal przysparzają jeżom wielu problemów.

Obecnie mamy na szczęście badania, choć niewiele, o diecie jeża europejskiego (Erinaceus europaeus). Dzięki analizie odchodów jeży lub składu żołądków zwierząt, które zginęły w wypadkach samochodowych możemy przyjrzeć się elementom diety tego gatunku.

Znajdziemy tam głównie bezkręgowce, które stanowią dominującą część diety tego zwierzęcia. Wyróżnić możemy między innymi chrząszcze, skorki, gąsienice, krocionogi, dżdżownice, ślimaki bez skorupy, pszczoły, pająki, muchy, ślimaki ze skorupami, i inne… (Morris, 2018).

Tutaj warto zatrzymać się nad obecnością ślimaków w diecie jeża. Jeże chronią nasze ogrody poprzez eliminowanie nieproszonych gości; niektóre badania sugerowały nawet, że chętniej sięgają one po „miękkie” ofiary, w porównaniu do chrząszczy o twardych chitynowych pancerzach (Wroot, 1985). Należy jednak pamiętać, że jeże do odpowiedniego odżywienia potrzebują dostępu do wielu gatunków bezkręgowców.

Ale to nie wszystko co znajdziemy w diecie jeża. Jeże spożywają jajka, których skorupkę potrafią przebić ostrymi zębami, a także padlinę. Jeże są generalistami, zatem jeśli nadarzy się okazja są w stanie upolować małego ssaka lub pisklę. 

Niektóre źródła podają, że jeże zjadają również węże! Podejrzewano również, że w związku z tym jeże są odporne na jad żmii, co częściowo potwierdziły badania przeprowadzone w 1986r. r- okazało się, że jeże wykazują pewien stopień odporności na działanie jadu żmii (de Wit & Weström, 1987). W Nowej Zelandii zaobserwowano także jeże spożywające jaszczurki, czy ropuchy (Morris, 2018), zatem dieta jeża skrywa przed nami jeszcze wiele tajemnic.

A co z tymi jabłkami? Czy to oznacza zatem, że jeże nie jedzą jabłek?

Obraz jeży żywiących się jabłkami i noszących je na igłach do zimowych spiżarni sięga wielu lat wstecz. Zapisy na ten temat znajdujemy już u Pliniusza Starszego (Pliny the Elder, The Natural History). Opisuje on jak jeż kładzie się na plecach i nabija jabłka na swoje igły, aby zabrać owoce ze sobą do gniazda. Nie wiemy jednak jakie jest źródło tego mitu. Mógł on powstać w wyniku częstego obserwowania jeży w sadach, gdzie przyciągała je duża ilość bezkręgowców. Kto wie, być może któregoś dnia jabłko spadło z drzewa i przyczepiło się do kolców zaskoczonego jeża?

Źródło: British Library from its digital collections. Catalogue entry: Royal 12 F xiii, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=22017363, około 1230r.

W rzeczywistości badania pokazują występowanie jedynie śladowych ilości pokarmu roślinnego w diecie jeża, przypuszczalnie jako zjedzonego „przypadkiem” podczas spożywania bezkręgowców (Morris, 2018). Raportowano natomiast obecność ziaren słonecznika czy orzechów w żołądkach jeży, co mogłoby sugerować celowe spożywanie tego typu pokarmów (Rautio et al., 2016). Możliwe więc, że dla niektórych osobników pokarm roślinny stanowi istotny element diety, w przypadku braku dostępności innych źródeł kalorii (Morris, 2018).

*na filmie występuje inny gatunek jeża, dodatkowo nagrany w ciągu dnia, co nie jest typowym zachowaniem jeża

Czym zdecydowanie nie żywią się jeże?

Ludzie kierując się chęcią pomocy często zostawiają dla jeży miskę z krowim mlekiem, czasami również z chlebem. Czy wynika to z dawnych mitów o jeżach zakradających się nocami na pastwiska, aby podpić krowom mleko? Trudno stwierdzić.

Niezależnie od powodu, nie jest to odpowiedni pokarm dla jeża. Jeże, podobnie jak wiele ludzi, nie trawią laktozy. Spożywanie mleka może zatem przysporzyć im biegunki, w efekcie prowadzącej do odwodnienia, a nawet śmierci u młodych, czy osłabionych osobników.

W Wielkiej Brytanii w pewnym okresie popularne było karmienie jeży orzeszkami ziemnymi. To również nie znajduje uzasadnienia w naturalnej diecie tych zwierząt, a dodatkowo stwarza zagrożenie utknięcia orzecha w podniebieniu jeża. Takie przypadki pojawiały się w ośrodkach rehabilitacji dzikich zwierząt w UK (Przypadek w UK).

We wszystkim ważny jest również umiar. Kolejnym pokarmem jakim karmione są jeże są larwy mącznika młynarka. Chociaż dużo bardziej przypominają naturalny pokarm jeża niż chociażby chleb, gdy stosowane są jako jedyny składnik diety prowadzą do chorób metabolicznych, między innymi ze względu na nieodpowiedni stosunek wapnia do fosforu.

Podsumowanie

Każda metoda badań ma swoje ograniczenia. Istotnym czynnikiem w badaniach odchodów jest między innymi proces trawienia, a raczej to co po nim zostaje. Chitynowe pancerze nie są całkowicie trawione, stąd wiele z nich można znaleźć w odchodach zwierząt. Dużo trudniej natomiast znaleźć np. pozostałości komercyjnych karm dla psów, czy kotów, którymi często dokarmiane są jeże. Tym samym obraz jaki dają nam te badania może być niepełny. W dynamicznie zmieniającym się świecie może się również okazać, że badania nad dietą jeży przeprowadzone wiele lat temu, nie są już aktualne. Dokarmianie jeży (lub innych zwierząt) może wpływać na ich wybory żywieniowe, podobnie jak dostęp do resztek pokarmowych w miastach. Na dietę jeży może także wpływać intensyfikacja rolnictwa, czy stosowanie pestycydów, prowadzące do braku dostępności niektórych gatunków bezkręgowców.

 

Niezmiennie jednak najlepszą pomocą dla jeża będzie zapewnienie mu środowisk cechujących się dużą bioróżnorodnością, w których znajdzie on swój naturalny pokarm. Należy więc zostawiać w ogrodach „dziki” obszar, gdzie występować będą różne gatunki bezkręgowców, unikać używania pestycydów, trutek na szczury, myszy, ślimaki, tworzyć enklawy w postaci kompostownika, stosu drewna, kupki gałęzi- wszystko to stworzy więcej miejsc, gdzie jeże znajdą pokarm lub schronienie.

Bibliografia:

  • Morris, P. (2018). Hedgehog (Collins New Naturalist Library, Book 137) (Vol. 137). HarperCollins UK.
  • de Wit, C. A., & Weström, B. R. (1987). Venom resistance in the Hedgehog, Erinaceus europaeus: Purification and identification of macroglobulin inhibitors as plasma antihemorrhagic factors. Toxicon, 25(3), 315–323. https://doi.org/10.1016/0041-0101(87)90260-1
  • Pliny the Elder, The Natural History, BOOK VIII. THE NATURE OF THE TERRESTRIAL ANIMALS., CHAP. 56.—HEDGEHOGS. (n.d.). Retrieved 15 August 2024, from http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0137%3Abook%3D8%3Achapter%3D56
  • Rautio, A., Isomursu, M., Valtonen, A., Hirvelä-Koski, V., & Kunnasranta, M. (2016). Mortality, diseases and diet of European hedgehogs (Erinaceus europaeus) in an urban environment in Finland. Mammal Research, 61(2), 161–169. https://doi.org/10.1007/s13364-015-0256-7
  • Wroot, A. J. (1985, January). FORAGING IN THE EUROPEAN HEDGEHOG, ERINACEUS-EUROPAEUS. In Mammal Review (Vol. 15, No. 1, pp. 2-2). OSNEY MEAD, OXFORD, OXON, ENGLAND OX2 0EL: BLACKWELL SCIENCE LTD.

Dodatkowe informacje: European Hedgehog Diet & Feeding Behaviour – Diet Composition | Wildlife Online